Görünmez Bir Salgın: Toksik Çocukluk Stresinin Toplumsal Maliyeti ve Mirası

Yapılan araştırmalar çocuklukta yaşanan ağır travmaların yani Olumsuz Çocukluk Deneyimleri (ACE)’in sadece akılda kalan anılar olmadığını gösteriyor. Gerçekten “derimizin altına işliyor.” Toksik stres, uzun süreli ya da yoğun olumsuzluklara maruz kalmış bir çocuğun biyolojik stres tepkisinin bozulması demek. Koruyucu yetişkin desteği yoksa bu bozulma kalıcı olabiliyor. Toplumun her yerinde iz bırakıyor.

1. Ekonomi ve kamu sağlığı yükü: Toksik stres modern toplumların en büyük kamu sağlığı sorunlarından biri. Veriler şunu söylüyor: ACE puanı 4 ve üzeri olanların kalp hastalığı ve kansere yakalanma olasılığı iki kat. Kronik akciğer hastalığı riski ise üç buçuk kat daha fazla. Bunu sadece bireysel acı diye bırakmayın. Sağlık harcamalarında milyarlarca dolarlık yük demek. Dr. Burke Harris, bu sorunun çözülmesinin sağlık harcamalarında ciddi düşüşler sağlayabileceğini söylüyor. Bu para, eğitime veya erken çocukluk travmalarının çözümüne aktarılabilir
2. Eğitim krizi ve suç ilişkisi: Toksik stres eğitim sistemini de felç ediyor. Dört veya daha fazla ACE kategorisi olan bir çocuğun öğrenme ve davranış sorunu yaşama olasılığı, ACE’si olmayan bir çocuğa göre 32,6 kat daha fazla. Prefrontal korteks dediğimiz bölüm, yani beynin “orkestra şefi”, baskılanıyor. Dürtü kontrolü bozuluyor. Odaklanma kayboluyor. Çocuklar okulla bağlarını koparıyorlar. Sonuç? Şiddet döngüsü. San Francisco’da bir araştırma, 25 yaş altındaki cinayet kurbanlarının %94’ünün okul terki olduğunu bulmuş. Yani çocukluk travmalarına müdahale etmek sadece sağlık işi değil. Çocukluk travmalarını önlemek yada olanları iyileştirmek suç oranlarında ciddi düşüşe neden olur.
3. Travmanın epigenetik mirası: Travma sadece hikâye olarak geçmiyor nesilden nesile. Epigenetik işaretlerle de aktarılıyor. Fare çalışmalarında az ilgi gören yavruların stres sistemleri bozuluyor ve o yavrular büyüyüp kendi yavrularına benzer davranışlar gösteriyor. İnsanlarda da benzer mekanizmalar var. Çocukluk travması, ebeveynlerin çocukları için bir tampon olma kapasitesini zayıflatıyor. Yani travma nesiller boyu toplumun “DNA’sına” işlenebiliyor.
4. Her kesimi etkileyen mesele Yanlış bir kanı var. Toksik stres sadece yoksul mahallerin sorunu değil. Orijinal ACE çalışması orta sınıf bir popülasyonda yapılmıştı. Katılımcıların %70’i üniversite mezunu ve beyazdı. Buna rağmen üçte ikisinin en az bir ACE’si vardı. Zengin kesimlerde travmalar genelde itibar kaybı korkusuyla saklanıyor. Bu da sorunu görünmez kılıyor. Toksik stres ırk, gelir ya da coğrafya tanımaz. Her topluluğu etkileyen biyolojik bir gerçek. Sonuç — toplumsal bir değişim gerekiyor Dr. Burke Harris bu mücadelenin mikrop teorisi devrimine benzediğini söylüyor. Eskiden cerrahiyi el yıkama ve sterilizasyon değiştirmişti. Aynı şekilde çocukluk travmalarının biyolojik etkilerini anlamak da eğitimden adalete, sağlıktan ekonomiye kadar pek çok şeyi değiştirebilir. Toplum, en kırılgan üyelerinin biyolojik stres sistemlerini düzelttiği sürece sağlıklı kalır.

Ülkemizde binlerce iş bulmakta zorlanan ve ruh sağlığı alanlarından mezun olmuş son derece dinamik bir genç kesim var. Bu insanların çalışma hayatına girmeleri ülkemizin mutluluğunu ve sağlığını ciddi oranda iyileştirir. ACE taramalarının yaygınlaştırılması ve travma odaklı müdahalelerin geliştirilmesi, toplumun her hücresini etkileyen bu görünmez yarayı iyileştirmenin en kestirme yoludur.