Anadolu kadim kültürlerinin en önemli dokularından olan Abdal müziği, göçebe ve yarı göçebe yaşamların inanç bağlamında sesli bir ifadesi olmuştur. Kırşehir, keskin, çorum merkezli ve diğer yakın bölgelerde filizlenen bu gelenek, salt bir müzik türü değil aynı zamanda yaşam felsefesi olarak sözlü-melodik tarih yazımıdır. Abdal kelimesi tarihte farklı anlamlara göndermelerde bulunmuştur. İslamiyet’in ilk dönemlerinde, Derviş, eren, vb. “hak aşıklarını” tanımlayan kavram, zamanla kendine özgü kültürel kimliği ve müzik icra geleneğini temsil edenler için kullanılmaya başlanmıştır.
Abdal toplulukları tarih içinde yerleşik hayata geçiş sürecinde yaşadıkları zorluklar ve “ötekileştirmeler” nedeniyle müziklerini hüzün, acı, keder ve melankoli temelinde kurmuşlardır. Müzik Abdal toplulukları için yaşam felsefelerini ifade eden “saf” bir alan olarak görülmektedir. Aynı zamanda Abdal müziği, Alevi-Bektaşi felsefesi, tasavvufi düşünce ve Türk halk edebiyatı ile harmanlanarak gelişmiştir.
Abdal müziğinde derin hüzün ve lirik yapı, usta-çırak ilişkisi, semah ve değiş ağırlıklı formel yapı ve en önemlisi ustalık gerektiren doğaçlama tekniği en temel özelliklerdir. Bozlak bu müzik kültürünün olmazsa olmazıdır. Yüksek perdeden ve uzun hava olarak icra edilen bozlaklar Abdal müziği coğrafyası dışında da yaygın bir kitleye seslenir. Muharrem Ertaş, Çekiç Ali, Hacı taşan vd. bu alanda önemli isimlerdir. Uzun hava diye bilinen bozlak dışında, kırık hava dediğimiz ritmik yapıda müzikal literatür oldukça geniştir. Geniş ses aralıkları ve vibrato tekniği müziği ayrı bir estetik hava katar. Özellikle bağlamadaki tezene teknikleri dinleyiciye ayrı bir müzikal farkındalık yaratır.
Orta Anadolu coğrafyasının ontolojik ifadesinde Abdal müziği temel unsurların başında gelir. Müzik bu manada salt eğlence aracı değil, aynı zamanda Anadolu insanının “ruh sesi”dir. Tüm bunların ötesinde Abdal müziği estetik bir ifade değil, aynı zamanda yüz yılların içinden süzülen derin bir sosyolojik-felsefi sistem barındırır. Dünyaya mülkiyet odaklı değil, geçici bir mekân anlayışıyla bakan bu felsefe nedeniyle müzikte sık sık “gurbet” ve “göç” temalarıyla karşılaşırız. Abdal müziğinde en dikkat çekici unsur, merkeze putları, mabetleri, dogmatik düşünceleri değil, insanı yerleştirmesidir. Hacı Bektaş Veli görüşleri, Abdal müziğinin melodik yapısındaki ruhu yaratır. Bu müzikte teknik ustalık yanında “yürekten-içten-gönülden” söylemek esastır. Çünkü gönül Hakkın tahtıdır. Böylece müzikal ezgiler içten samimi söylenirse gönüle dokunur. Bu felsefi müzik anlayışını sufi-kavvali müziğinde de görmek mümkündür. Müzik bu anlamda söyleyeni ve dinleyeni gönül birliği içinde “yolculuğa” çıkarabilir. Bu yolculuğun özünde “mana” yolculuğu ve “sırların keşfi” hedeflenmiştir. Tüm anlatılanların Abdal müziğini insan açısından teslimiyet duygusuyla kuşattığı anlamı çıkarılmamalıdır. Abdal müziğinin özünde haksızlığa ve zulme karşı sessiz bir direniş yatar. Zulme karşı bozlağın yüksek perdeden isyanı, yıkıcı değil, insan onurunu korumayı amaçlayan yapıcı bir isyandır.
Abdal müziği insanın kendisini hatırlaması, uzun yolculuklar neticesinde özüne dönme çabasıdır. Acı, neşe, sevinç ve hüzün hepsi melodilerin içinde harmanlanarak gönüllere dokunur.
Abdal müziği, sosyolojik açıdan toplumsal hafızayı aktarma, katarsis ve kültürel kimlik korunması açısından önemli işleve sahiptir. Anadolu ses envanterinde kendine özgü müzikal kimliğini koruyan Abdal müziği günümüzde varlığını çok yönlü olarak sürdürmektedir. Özellikle Anadolu kaynaklı dinlediğimiz müziklerin kadim zamanların izlerini taşıdığını söylemek mümkün. Bu müzikler derinden gelirken zamana ve coğrafyaya yayılma özellikleri gösterirler. Bir başka değişle geleneksel müziklerin kodlarını dinlediğimiz popüler kültür melodilerinde görmek mümkündür. Müziği dinlerken felsefi temellerini mutlaka dikkate almamız gerekir.
