Savaşa karşı müzik toplumsal vicdanımızın sesidir

Toplumsallık duygusunu kaybeden bir toplum, birey olarak kendini gerçekleştirmeyi sağlayan dayanışma kapasitesini de kaybeder. Bunun en açık göstergesi hiç kuşkusuz savaşlardır. Savaşın yol açtığı büyük yıkım sadece fiziksel değildir; toplumsal vicdanımız da aynı ölçüde parçalanır.

Ancak her şeye rağmen, vicdanını kaybetmeden insan kalanlar bu yıkıma karşı direnir. Peki, nasıl? Müzik ile…

Amerikalı antropolog David Graeber, savaş karşıtı insanlığımızı harekete geçiren müzikal etkileşimi çok iyi analiz etmiştir. Bölünmüş insanlığımızla 3. Dünya Savaşı'nı yaşadığımız bu ölümcül dönemde, yani toplumsal vicdanımıza ve dayanışmaya ihtiyaç duyduğumuz bu zor zamanlarda, Graeber bize müziğin savaş karşısında toplumsal vicdanımızı nasıl harekete geçirdiğini anlatmaktadır.

Neoliberalizm ve savaş karşıtı hareketler

Graeber, neoliberalizmin 1960’ların sonlarındaki savaş karşıtı protestolara verdiği tepkiyi şöyle özetler:

“Neoliberalizm, ekonomik bir hareket olmaktan çok daha fazlası olan bir siyasi harekettir. 1960’larda sosyal hareketlerin—ister savaş karşıtı, ister feminizm, ister karşı kültür—kazandığı zaferlere karşı bir tepki olarak ortaya çıkmıştır. Amaç, sosyal hareketlerin kapitalizme meydan okumasını engellemek ve sürekli hiyerarşileştirilen bir propaganda savaşına dönüştürmektir.”

Irak Savaşı örneği bu durumu net biçimde gösterir. Savaşın planlayıcıları için esas mesele, “Vietnam sendromu”nu aşmak, yani 60’larda yükselen anti-savaş gösterilerini bastırmaktı. Bunun için savaş sırasında Amerikan askerlerinin ölmesini minimuma indiren çatışma kuralları uygulandı; ancak bu, yüz binlerce Iraklı ve Afgan sivilin ölümüne yol açtı. Graeber’in vurguladığı gibi, savaş karşıtı hareketi önlemek, savaşı kazanmak kadar önemsenmişti.

Müziğin gücü vicdanı harekete geçirmek

Vietnam Savaşı’na karşı en etkili şarkılardan bazıları, Graeber’in müzik arşivinde yer alıyor. İşte o dönemin simgesel parçalarından biri:

“Ohio” — Crosby, Stills, Nash & Young (1970)

4 Mayıs 1970’de Ohio’daki Kent State Üniversitesi’nde Ulusal Muhafızlar tarafından dört öğrenci öldürüldü. Neil Young, sadece birkaç dakika içinde bu trajediyi müziğe döktü ve savaş karşıtı hareketin simgesi haline gelen “Ohio”yu yazdı. Şarkının çalkantılı gitar riffleri ve “Ya onu tanıyor olsaydın ve yerde ölü bulsaydın?” nakaratı, toplumsal vicdanı sarsan bir çağrı niteliğindeydi.

Şarkının sözlerinde geçen “Teneke askerler ve Nixon geliyor” ifadesi, Ulusal Muhafızların öğrencilere karşı silahlı müdahalesine ve dönemin başkanı Nixon’a gönderme yapar. Crosby, Young’ın bu satırlarda Başkan’ın adını tutma kararını “duyduğum en cesur şey” olarak tanımlar.

1960’ların Amerikan karşı kültürü, şarkıya güçlü bir tepki gösterdi ve müzisyenleri kendi nesillerinin sözcüleri olarak benimsedi. Neil Young, “Kendi neslimiz adına konuşuyorduk” diyerek bu süreci özetler.

Bugün de aynı müziğe ihtiyacımız var

Bugün, bütün insanlığı kuşatan savaş tehdidine karşı, tıpkı 1960’larda olduğu gibi “kendi neslimiz adına konuşacak” müzisyenlere ihtiyacımız var. Toplumsallık duygusunu, yani vicdanını savaşın yıkıntıları altında kaybetmiş insanlığı ayağa kaldıracak müzikal toplumsal duyarlılıklara…

Teşekkürler David Graeber!

Daima s(A)ygı ile…

David Graeber kimdir?
David Rolfe Graeber (12 Şubat 1961, New York – 2 Eylül 2020, Venedik) Amerikalı kültür antropologu, yazar ve yayıncıdır. Londra Ekonomi Okulu’nda ders vermiş, Occupy Wall Street hareketinin kurucularından biri olmuş ve “We are the 99 percent” sloganının ortak yaratıcısıdır. Graeber’in önemli eserleri arasında Debt: The First 5000 Years, The Utopia of Rules ve Bullshit Jobs yer almaktadır.

Not: Bu yazı, David Graeber Enstitüsü’nün Müzik Kütüphanesi (Music Library) arşivinde yer alan “The Vietnam Syndrome: 6 Anti-War Songs” adlı makalesinden çevrilmiştir.

Graeber’in savaş karşıtı müzik arşivinde yer alan ve Vietnam Savaşı döneminin en etkili protesto şarkılarından bazıları şunlardır:

Graeber’in arşivindeki bu parçalar, savaş karşıtı müziğin toplumsal vicdanı nasıl harekete geçirdiğini anlamak için eşsiz bir kaynak niteliğindedir.