Merhaba
Türkiye'de mevcut partiler yasası ve mevcut seçim yasası ile yeni siyasi oluşumlar neyi değiştirdi.
AKP'den, MHP'den veya başka partilerden ayrılıp yeni parti kuranların parti içi demokrasi işleyişi yönünden yada siyaset yapma biçimi olarak eskilerinden ne farkı oldu ?
Yeni kurulacak partiler neyi değiştirecek ?
Türkiye'de partilerde kararlar genel başkan ve dar bir çevresinde verilir, bir kaç kişi ile uygulayacakları kararı Genel Başkan alır.
Taban olsun, üyeler olsun, ara kademeler (il-illçe başkanları) olsun ve hatta bazı genel başkan yardımcıları olsun karar süreçlerinin dışında bırakılır.
Böyle bir sistem olmasaydı Genel Başkan değişimi ile Parti'nin her kademesinde değişiklik olurmuydu ? Parti meclisinde çoğunluğu sağlayıp da Genel Başkanın dediği olurmuydu ?
Robert Michels'in "Oligarşinin Demir Yasası"na atıfla, partiler zamanla elitist yapılara dönüşür.
Partilerde ve CHP'de
aday belirleme, politika yapımı ve disiplin süreçlerinde merkezin ve hatta tek başına Genel Başkanın ağır basması söz konusudur.
Delegelik sistemi tamamen manipülasyona açıktır. Liyakat, partililik bilinci, çalışma ve üretkenlik yerine halka halka en üstten tabana kadar manüple edilen bir yapı söz konusudur. Burada eş, dost, akrabalardan oluşan en üstten delege belirlenmesi sistemi kurulmuştur.
Genel başkanın uzun süreli hakimiyeti ve demokratik bir şekilde değişimi mevcut sistemde olanaklı değildir.
CHP'de Parti tüzüğü demokratik mekanizmalar (kongreler, ön seçim unsurları) içerse de pratikte lider odaklı işleyiş söz konusudur.
CHP'de demokratik iç işleyiş nasıl olmalı?
İdeal bir modelde siyasi partiler temsilî demokrasinin laboratuvarı olmalıdır. Şöyle ki : Taban katılımı yüksek, hesap verebilirlik güçlü, güç dağılımı dengeli bir yapı.
Üye ve Taban Katılımının Güçlendirilmesi önemlidir.
Üyelik aidatı ve zorunluluklar hafifletilmeli; dijital araçlarla sürekli katılım (öneri, oylama, referandum) mümkün olmalıdır. Bir süre sonra üyeler buna alışacaktır.
Politika belirleme, program ve adaylarda ön seçim veya danışma oylamaları standart hale getirilmelidir.
Organların Yetkileri netleşmeli ve iyileştirmeye yönelikn denetim sistemi kurulmaşıdır.
Büyük kongre gerçek karar organı olmalıdır; genel başkan ve MYK'nın yetkileri sınırlı olmalı ve her kademede periyodik raporlama zorunlu ve şeffaf olmalıdır.
İl-ilçe kongreleri ve başkanları daha fazla özerkliğe sahip olmalı; merkez müdahalesi hukuki sınırlara tabi olmalıdır.
Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik:
Parti finansmanı, karar süreçleri ve harcamalar şeffaf olmalıdır. (denetim kurulları, kamuoyu erişimi).
Kadın, genç ve dezavantajlı gruplar için kota ve teşvikler.
Seçim Sistemiyle Bağlantı:
Daraltılmış bölge veya genişletilmiş ön seçimle milletvekili ve yerel yönetici adayları tabana daha yakın seçilmelidir.
Bu model, partileri "lider partisi"nden "üye partisi"ne dönüştürür.
Seçilmiş Kişilerin Geri Çağrılması Modeli ;
Türkiye'de ne ulusal ne de yerel düzeyde recall (geri çağırma) mekanizması yoktur ve bu büyük bir eksiklik olarak görülür.
Seçilen bir yetkili (belediye başkanı, milletvekili, parti yöneticisi) görev süresi bitmeden halk tarafından ya da üyeler tarafından kolayca geri çağrılamaz.
İstifa veya kayyum gibi yollar seçmen iradesini bypass eder.
Nasıl bir model olmalı?
Eşikli İmza Kampanyası: Belirli yüzde (örneğin %20-25) imza toplayan taban/üyeler recall yaningeri çağırma referandumu talep edebilmelidir. Referandumda çoğunluk "evet" derse görev sona erer; yenisi seçilir veya ara seçim yapılır.
CHP'de Parti İçi Uygulama yani geri çağırma Tüzükle düzenlenebilir.
Örneğin il veya ilçe başkanları veya MYK üyeleri için üye oylamasıyla recall geri çağırma mümkün olabilir.
Genel başkan için olağanüstü kongre çağrısı kolaylaştırılabilir.
Örnekler:
ABD bazı eyaletlerde vali ve milletvekili geri çağrılabilir.
Latin Amerika'da belediye düzeyinde geri çağırma vardır.
Bir örnek daha vereyim :
Hollanda'da halk belediye meclis üyelerini kendi seçim bölgesinden seçer. Belediye meclis üyeleri kendi aralarından belediye başkanını seçer. Herşeyi keyfine göre yapan belediye başkanı modeli bu sayede kontrol altına alınmış olur.
Türkiye'de önce yerel yönetimler ve parti içi için pilot uygulanabilir.
Avantaj: Hesap verebilirlik artar, lider sultası azalır. Dezavantaj: İstikrarsızlık riski yani kötüye kullanım olabilir.. Çözüm mümkündür: Yüksek imza eşiği + yargı denetimi.
Parti Krizlerinde Taban, İl/İlçe Başkanları ve Üyelerin Doğrudan Müdahalesi
Demokratik işleyişte kriz (lider krizi, politika başarısızlığı, yolsuzluk iddiaları) durumunda genel başkandan bağımsız müdahale mekanizmaları şarttır.
Parti siyasetinin belirlenmesinde bile olağanüstü Kongre Çağrısı yapılabilmelidir. Ayrıca bölgesel kurultaylar yapılabilmelidir.
Taban Oylaması ve Referandum dijital veya sandıkla acil kararlar için yapılmalıdır. (güven oylaması, politika değişikliği).
İl ve İlçe Başkanları Konseyi oluşturulmalıdır. Düzenli toplanan, bağlayıcı öneri veya veto yetkisi olan ara kademe organına ihtiyaç vardır.
Bağımsız Denetim ve Disiplin Kurulları: Seçilmiş, tabana hesap veren yapılar olmalıdır.
Üyelik Hakları: Her üyenin teklif hakkı, itiraz mekanizması ve mahkemeye başvuru hakkı güçlendirilmelidir.
Pratik olarak; CHP Tüzük değişikliğiyle recall ve kolay kongre çağrısını yerleştirmek mümkündür. Ön seçimlerin yaygınlaştırılması gerekir. Büyükşehir başkanlığı ve milletvekilliği dahil tüm kademelerin belirlenmesi belirli bir sistematik içerisinde ve mutlaka önseçimle yapılmalıdır....
Türk ile Parti içi eğitim yaygınlaştırılmalı, sistematik hale getirilmelin ve dijital platformlarla taban kapasitesi artırılmalıdır.
CHP parti programları nda hukuki reform: olarak ; Siyasi Partiler Kanunu'nda minimum demokrasi standartlarının getirilmesi şarttır. (örneğin zorunlu ön seçim, recall tüzük zorunluluğu gibi).
Sonuç: Lider sultası yapısal bir sorundur; çözüm, kanun + tüzük reformu ve kültürel değişim (itaat yerine katılım kültürü) gerektirir. CHP gibi partilerde taban baskısı ve reformcu kadrolar bu değişimi hızlandırabilir. Gerçek demokrasi, partilerin içinde de uygulanmazsa dışarıda da kalıcı olmaz. Bu konular akademik ve siyasi tartışmalarda uzun süredir ele alınıyor; ancak CHP bu konularda ayak diretiyor. Şimdi soruyorum yeni kurulan partinin CHP den ne farkı olacaktır ?
