Savaşla gündemde olan İran, geçtiğimiz Aralık ayında derinleşen “Su Krizi” nedeniyle başkent Tahran’ın taşınması haberleri ile gündemdeydi.
Gündemi takip edenler hatırlayacaktır; son yılların en ağır kuraklığıyla boğuşan İran’da baraj seviyeleri hızla düşerken, 15 milyon nüfuslu başkent Tahran, uzmanların “Sıfır Günü” dediği, yani suyunun tamamen tükeneceği kritik eşiğe yaklaşmıştı. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkian, başkentin taşınması planını zorunluluk olarak duyurmuştu.
Evet, aynen savaş tehdidi gibi kuraklık tehdidi de her an herkesin kapısını çalabilir. İzmir’in burnunun dibinde Turgutlu’daki Marmara Gölü’nün kuruması gibi, bizler de göllerimizi, nehirlerimizi, sulak alanlarımızı kuraklık ve bilinçsiz sulamaya kurban veriyoruz. Günün birinde Tahran gibi İzmir’in de taşınması gündeme gelebilir mi?
Bu soruya yanıt olarak, adet olduğu üzere, sorunları burada aktarmaya başlamayacağım. Bu yazı, çözümün bir parçası olan İzmirli bir grup genç tarafından geliştirilen bir modelin detaylarından söz etmek için kaleme alındı.
Kendilerine “Sürdürülebilir Kalkınma Gençlik Liderleri” adı verilen gençler, “Doğanın kendisi en karmaşık sorunlarımıza çözüm olabilir mi?” sorusunu sorarak başladıkları çalışmalar sonrasında cevabı, biyomimikri yaklaşımında, yani doğanın milyonlarca yıllık tasarımlarını ve süreçlerini taklit etme sanatında buldular.
“Alg Biyoreaktörü ve Halofitik Hidroponik Sistemlerin Entegre Edilmesi Yöntemiyle Deniz Suyunun Tuzdan Arındırılması” adlı bu model, sadece deniz suyunu arıtmakla kalmayıp aynı zamanda gıda üreten ve karbonu geri dönüştüren, doğadan ilham alan yenilikçi bir sistemi ortaya koyuyor. Bu proje, deniz suyunu tuzdan arındırmak ve tarımsal üretimde kullanmak için yenilikçi bir döngüsel sistem öneriyor. Nanofiltrasyon yoluyla kısmen tuzdan arındırılmış deniz suyu, tuz toleransı yüksek (halofit) bitkileri yetiştiren bir hidroponik ünite ile mikroalg içeren bir biyoreaktör arasında kapalı döngü bir sistemde dolaştırılır. Bu entegre kurulumda bitkiler büyüme için besinleri emerken, mikroalgler atık bileşikleri biyolojik olarak arıtır ve fotosentez yoluyla oksijen üreterek genel su kalitesini artırır.
Doğa dostu bu sistem, geleneksel tarıma kıyasla tatlı su talebini %90'a kadar önemli ölçüde azaltırken, aynı zamanda yan ürün olarak değerli alg biyokütlesi üretir. Bu biyokütle hayvan yemi, biyolojik gübre, biyoyakıt veya biyoplastik olarak kullanılabilir.
Genel olarak önerilen model, değişen iklim koşulları altında su kıtlığı, gıda güvenliği ve ekolojik direnç sorunlarını ele alan sürdürülebilir, ölçeklenebilir ve sıfır atık odaklı bir çözüm sunmaktadır.
Bu model, 29 Mart’ta Paris’te düzenlenecek Change Now Gezegen İçin Çözümler EXPO 2026’ya sergilenmeye değer en iyi uygulamalar arasına seçildi. Genç Sürdürülebilirlik Liderleri hazırladıkları prototipi Paris’te tüm dünyaya sergileyecek.
Ekonomik ilerlemenin sadece büyüme rakamlarına göre değerlendirildiği günümüzde asıl ilerlemenin kalkınma projeleri ile mümkün olabileceğini bilen bu gençler, aslında tarımsal sulamaya çözüm getirirken bir biyoteknoloji modeli ihraç ediyorlar. Ülkemizdeki ekonomik veriler tam da bu tür kalkınma projelerine ihtiyacımız olduğunu gösteriyor.
Pilot uygulama yeri için yıllık güneşlenme verilerini göz önünde bulundurarak Seferihisar sahilini belirlemişler. Eğer büyük ölçekli bir deniz suyu arıtması için algal biyoreaktör içeren bir tesis kurulursa, Seferihisar tüm Ege Bölgesi’nin yeni su havzası olmakla kalmaz; ülkemiz bu biyoteknolojiyi İran gibi başkentini taşımayı düşünen ve kuraklık sorunu yaşayan ülkelere ihraç edebilir. O zaman biz de buna kalkınma deriz. Hem de “sürdürülebilir kalkınma”.
