Bugün Türkiye, sadece bir tarihçisini değil; yaşayan kütüphanesini, hafızasını ve en gür sesli vicdanını kaybetti. İlber Ortaylı, tozlu rafların arasından çıkıp hayatın tam merkezine dokunan, “cehalet” duvarlarını yıkmak için ömrünü veren bir münevverdi.
Onun ardından söylenecek çok söz var ama belki de en önemlisi, her fırsatta dile getirdiği eğitim sistemimize dair o keskin ve sarsıcı uyarılarıdır.
İlber Hoca için EĞİTİM sadece bir diploma avcılığı değil, bir şahsiyet inşasıydı. O, “YARI CAHİL” yetiştiren bir sistemin bir milletin geleceğini nasıl kemirdiğini her fırsatta yüzümüze vurdu. Ona göre Türk eğitim sisteminin en büyük yarası DİSİPLİNSİZLİK ve MERAKSIZLIKTI.
Dil bilmeyen, tarih bilmez
Hoca, YABANCI DİL eğitimindeki yetersizliğimizi her daim eleştirdi. Ona göre bir insan, ANA DİLİNİ mükemmel konuşmadan ve yanına en az İKİ-ÜÇ DÜNYA DİLİ eklemeden gerçek bir entelektüel olamazdı.
“GRAMERİ BİLMEYEN, MANTIĞI DA KURAMAZ” derdi. Bugünün EZBERCİ EĞİTİM SİSTEMİNDE çocukların zihninin köreltilmesine ve TÜRKÇENİN sadece hecelere indirgenmesine her zaman karşı çıktı.
Köy Enstitüleri ve öğretmenlik onuru
Ortaylı, EĞİTİMİN KALBİNİN ÖĞRETMEN OLDUĞUNA inanırdı. KÖY ENSTİTÜLERİNİN disiplinli ve idealist yapısına duyduğu saygıyı hiç gizlemedi.
“ÖĞRETMENE EVVELA İŞ VERİNİZ, MAAŞINI DÜZELTİNİZ” derken; EĞİTİMİN BİR TİCARET METAINA DÖNÜŞMESİNE, her köşe başında açılan NİTELİKSİZ ÜNİVERSİTELERE ve “APARTMAN DAİRELERİNDE LİSE” ANLAYIŞINA en sert tepkiyi verirdi.
Ona göre EĞİTİM TİCARETE DÖNDÜĞÜ AN CEHALET KURUMSALLAŞIRDI.
Tarih sadece geçmiş değildir
Onun için tarih dersi, KRONOLOJİK BİR EZBER DEĞİL, BİR “VATAN SAVUNMASIYDI.”
COĞRAFYA BİLMEYEN, HARİTA OKUYAMAYAN BİR NESLİN ne kendi ülkesini ne de dünyayı anlayamayacağını savunurdu. Gençlere sürekli:
“GEÇİN BU BOŞ İŞLERİ, OKUYUN, GEZİN, GÖRÜN.”
derken; aslında PASİF TÜKETİCİLER DEĞİL, MERAKLI VE SORGULAYAN BİRER DÜNYA VATANDAŞI olmalarını öğütlüyordu.
İlber Hoca aramızdan ayrıldı ama MİRASI KİTAPLARINDA, VİDEOLARINDA VE O MEŞHUR “CEHALET” ÇIKIŞLARINDA YAŞIYOR.
Türk eğitim sistemi için çizdiği rota nettir:
DİSİPLİN – LİYAKAT – NİTELİKLİ ÖĞRETMEN – EVRENSEL VİZYON
İlber Hoca’dan gençlere son vasiyet
O, sadece eleştiren değil; HER ZAMAN BİR ÇIKIŞ YOLU GÖSTEREN GERÇEK BİR YOL GÖSTERİCİYDİ.Yazımızı, gençlerin kulaklarına küpe olması gereken öğütleriyle bitirelim:
“25 YAŞINA KADAR DÜNYAYI GEZİN”
“YEMEYİN, İÇMEYİN; PARA BİRİKTİRİN VE O PARAYLA SEYAHAT EDİN. AMA TURİST GİBİ DEĞİL, BİR KÂŞİF GİBİ GEZİN.” Ona göre DÜNYAYI GÖRMEYEN İNSAN KENDİ ÜLKESİNİ DE TAM OLARAK ANLAYAMAZDI.
“EN AZ İKİ LİSAN ÖĞRENİN”
Bir insanın KENDİ DÜNYASINA HAPSOLMASINI CEHALET SAYARDI.
“KENDİ DİLİNİ BİLMEYEN BAŞKA DİL DE ÖĞRENEMEZ. AMA BİR LİSANLA YETİNMEYİN. DOĞU’NUN VE BATI’NIN KAPILARINI AÇACAK EN AZ İKİ DİLİ ÖĞRENİN.”
“BOŞ İŞLERİ BIRAKIN, ARŞİVLERE GİRİN”
Sosyal medyanın ve sığ tartışmaların içinde kaybolan gençliğe hep aynı uyarıyı yaptı:
“VAKİT KIYMETLİDİR. OKUYUN, NOT ALIN, MUKAYESE EDİN. HAYAT DEDİKODUYLA DEĞİL, ÜRETİMLE VE BİLGİYLE ANLAM KAZANIR.”
İlber Hoca’nın bu tavsiyeleri aslında basit öğütler değil, bir MEDENİYET TASARIMIDIR. Onun deyimiyle “MÜNEVVER BİR TOPLUM” olmanın yolu DİSİPLİNDEN ve BİLGİDEN geçer.
Onun aziz hatırasına gösterilecek en büyük saygı ise yetiştirdiğimiz nesilleri o çok korktuğu “YARI CAHİLLİKTEN” kurtarmaktır.
GÜLE GÜLE İLBER HOCAM… TÜRKİYE’NİN BAŞI SAĞ OLSUN.
Güzel, sürükleyici, bilgilendirici bir yazı.
Teşekkür ederiz.